Lideri işçi olan Brezilya’da işçi olmak harika
B’IOTA laboratuarlarının Brezilya pazarına girişine tanıklık etmek amacıyla VİP Turizmin harika düzenlemesi ile 20 Ocak 2010 günü Brezilya’ya gittim. 25 Ocak 2010 günü de Panama’ya ordan da Küba’ya geçtim. Brezilya’da kaldığım 5 gün boyunca ilgi alanım olan, çalışma hayatı ve sosyal güvenlik konularında incelemelerde bulundum.
**İşçi lideri ekonomiyi de işçi haklarını da iyileştirmiş
Türkiye’nin 3 katı nüfusa ve 7 katı toprağa sahip olan, Brezilya’nın başına işçi lideri olan Luiz Inacio Lula da Silva’nın gelmesinden sonra işçi haklarında ilerlemeler olduğu gibi sanılanın tersine ekonomisi de iyileşmiş. Hem işçi hakları ve ücretleri yükselmiş hem de borçları azalmış.
Brezilya’nın başında ikinci kez seçilmiş bir işçi lideri var, ilk başkan seçildiğinde ekonomik durumu kötü olan dış borca batmış ülke durumunda olan Brezilya şimdi ekonomisini düze çıkarmış, borcunu ortadan kaldırmış ve hem de bunu dar ve sabit gelirlilere yapılan ekonomik yardımı arttırarak, işçi haklarını yükselterek yapmış. Milli gelirin dağılımını alt ve orta gelirliler lehinde değiştirmiş.
**1991 yılında Sosyal Güvenlik Reformu yapmışlar
Bizim İMF’nin zoruyla 1999 yılında yaptığımız sosyal güvenlik reformunu 1991 yılında gerçekleştirmişler. 1991 yılından önce işe girmiş olanların kademeli olarak emeklilik yaşı ve zamanı hesaplanırken, 1991 yılından sonra işe girenlerin emeklilik yaşı, yaşlılık emekliliği için kadınlar için 60, erkekler için 65 olurken, kırsal kesimde Tarım sigortalıları için bu yaş rakamları 5 yaş düşürülmüş durumda. Yaşlılık emekliliğinden yararlanmak için en az 180 ay yani 15 tam yıl prim ödenmesi gerekiyor.
Öte yandan kadınlar 30 yıl, erkekler 35 tam yıl çalışırlarsa da yaşa bağlı olmadan da erken emeklilik hakkını elde edebiliyorlar.
***İşverenler daha çok prim ödüyor
Sosyal Güvenlik Kurumu normal işyerlerinden yüzde 33 oranında sigorta primi alıyor. Bu oranın yüzde 25’ini işverenler öderken, işçilerin ücretlerinden yüzde 8 oranında sigorta primi kesintisi oluyor. Ülkemizde ise işçi ücretlerinden (işsizlik sigortası dahil) yüzde 15, işverenden ise yüzde 22 oranında prim kesintisi yapılmaktadır. Bu durumda Brezilya işçileri daha az prim öderken, ülkemiz işçileri daha çok prim ödemektedir. Buna benzer şekilde Brezilya işverenleri daha çok prim öderken, ülkemiz işverenleri daha az prim ödemektedir.
***Eğitim sektörü özel ve ayrıcalıklı
Genç ve çocuk nüfusu yüksek olan Brezilya’da eğitim sektörü çok sorunlu, devlete ait ilköğretim okullarının sayısı çok az bu nedenle özel sektörü okul açmaları konusunda epey teşvik ediyorlar. 20 binden fazla özel okulu olan Brezilya’da okullar çalışan öğretmenleri için normal işçilere göre daha az sigorta primi ve daha az gelir vergisi ödüyorlar. Mesela, öğretmenlerin ücretlerinden yüzde 8 kesilirken, işverenden yüzde 8 ile 11 arasında prim alınıyor. Ayrıca, gelir vergisi oranı okullar için çok düşük olarak kademeli olarak yüzde 5 ile yüzde 8,21 arasında değişiyor. Ülkemizde ise Kurumlar vergisi oranının yüzde 20 olduğu düşünülürse okullara verilen teşviklerin yüksekliği rahatlıkla görülebilir.
Özel ilköğretim okullarında ücretlerin yelpazesi de çok geniş aylık 100 dolara da özel okul olduğu gibi aylık 2000 dolara da özel okul var.
Ayrıca, Brezilya’da yükse öğrenim de hemen hemen devlet yok gibi eyaletlerden oluşan Brezilya’da her eyalette bir tane devlet üniversitesi var ve sınavla giriliyor. Sınav sonrasında talep edenlerin sadece yüzde 5 veya 10’u devlet üniversitelerine gidebilirken, geri kalanlar ise ülkeye yayılmış 2000 kadar üniversiteye para ile girebiliyorlar. Yalnız üniversiteler bizde ki gibi çoklu fakültelerden oluşmuyor, her üniversite de sadece bir tek fakülte var.
***Asgari ücret 460 lira
Asgari ücret bizde 729 lira brüt ve 521 lira net iken Brezilya’da 460 lira civarında ancak ülke çapında özellikle büyük şehirlerde bu rakama çalışan birisini bulmak çok zor. Zira, ev kirası dahil bir kişinin geçinebilmesi için en az 1500 liraya ihtiyaçları var. Bu sebeple de şehirlerde ortalama ücretin 1500 lira olduğunu ifade edebiliriz. Tarım kesimi ve köylerde ise asgari ücret üzerinden ücret alanların var.
***Kıdem tazminatı fonu var
Ülkede kıdem tazminatı fonu var ve kendisi değil de işveren tarafından işten çıkarılan işçiler, emekli olmak için işten ayrılanlar ile ev alacak olanlara fondaki parası ödeniyor. Kıdem tazminatı fonuna işçinin aylık ücretinin yüzde 8’i oranında ödeme yapılıyor ve tamamını işveren ödüyor. İşçi ücretlerinden kıdem tazminatı fonu için kesinti yapılmıyor. Fonu Brezilya Çalışma Bakanlığı idare ediyor.
***Kıdeme 13’üncü ücret var
İşçilerin kıdem tazminatlarını işverenler ödemedikleri için kıdem tazminatının işverene bağlılığının ödülü fonksiyonu-yönü yok. Bu sebeple işçiler rahatlıklar işi bırakıp gidebiliyorlar bu sebeple işçileri aynı işyerinde uzun süre tutabilmek için aynı işyerinde bir yılını dolduran işçiye işveren 13’üncü ücreti de vermek zorunda. Yani hem kıdem tazminatı fonu var hem de her yıl kıdem tazminatı ödeniyor diyebiliriz.
Ayrıca, işyerinde bir yılını dolduran işçiye bir ay da ücretli izin verildiğini düşünürsek bir yılda 14 aylık ücret ödendiğini görebiliriz.
***Konsolosluk ve Büyükelçiliklerde de aynı kurallar geçerli
Normal şartlarda (bizim ülkemizde uygulandığı üzere) yabancı misyon şeflikleri o ülkenin toprağı sayılıyor ve her ülke kendi kuralını uyguluyor veya uygulamıyor. Mesela, ülkemizdeki misyon şefliklerinde çalışan Türk’ler için Türk İş Hukuku ile Türk Sosyal Güvenlik Hukuku kurallarını biz uygulamadığımızdan bir çok Türk, sigortasız, iş güvencesiz olarak konsolosluk ve büyükelçiliklerde çalışıyor. Ancak, Brezilya gerçekten harika bir uygulama ile ülkesindeki tüm misyon şefliklerindeki Brezilya’lılar için Brezilya hukukunu uygulatıyor.
***ABD’lilere dişe diş muamele var
Büyükelçilik ve konsolosluklarda çalışan Brezilya’lıların haklarını da sonuna kadar savunan Brezilya Hükümeti, halkına hangi ülke hangi muamelede bulunuyorsa aynı şekilde cevap veriyor. Mesela, Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya vatandaşlarına vize uygulamaya başlayınca Brezilya’da ABD vatandaşlarına uygulamaya başlamış. ABD, güvenlik kontrollerinde bütün ülkelere olduğu gibi Brezilya vatandaşlarını da donuna kadar soydurursa, ABD vatandaşlarına da Brezilya aynı muamele de bulunuyor.
***İşçiler işten atılmak istiyorlar
Kendisi işten çıkan işçiye kıdem tazminatından fon verilmediği gibi yılını tamamlamadıysa 13 üncü ücret ve işsizlik sigortasında 6 aylık işsizlik ödeneği de ödenmiyor. Bu sebeple genelde bir yılını dolduran işçiler kendilerini işten attırmak için çaba sarfediyorlar. Öte yandan işten atılma durumunda bir de iş güvencesi uygulaması gereğince dava açıp, ayrıca tazminat da kazanabiliyorlar.
Devam edecek….